Dostępność architektoniczna i rynek mieszkań dla osób niepełnosprawnych

Czym jest dostępność architektoniczna? 

Dostępność architektoniczna jest dostosowaniem pomieszczeń i budynków, tak aby każdy mógł się do nich swobodnie dostać i z nich skorzystać w sposób bezpieczny i funkcjonalny. Istotne jest to głównie dla osób, które poruszają się na wózku inwalidzkim, o kulach, lasce lub są niewidome.  

Co regulują przepisy prawne? 

Ustawa z 7 lipca 1994 roku o prawie budowlanym mówi, że nowe budynki muszą być zaprojektowane i zbudowane w taki sposób, aby z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego mogły swobodnie i komfortowo korzystać także osoby z niepełnosprawnością. Konkretne wymogi i warunki techniczne są opisane w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Jest tam wspomniane między innymi o tym, że dostęp do budynku powinien być możliwy przez minimum jedno wejście, bramy i furtki nie mogą mieć progów, które utrudniają wjazd osób niepełnosprawnych na wózkach inwalidzkich. Mowa jest także o tym, że w budynkach, gdzie przewidziana jest winda, należy zapewnić swobodny dostęp do wszystkich kondygnacji. Podane są także stopnie nachylenia dojść, wymiary ogólnodostępnych przejść, korytarzy, holi itp., usytuowanie miejsc parkingowych dla osób niepełnosprawnych. 

Wszystkie nowo powstające budynki (z wyjątkiem domów jednorodzinnych i zabudowy zagrodowej) muszą być funkcjonalne dla osób niepełnosprawnych. Wymóg dostosowania także nowych osiedli do potrzeb niepełnoprawnych, zawarty w ustawie, sprawia, że coraz więcej mieszkań z rynku pierwotnego jest w pełni przystosowanych do osób, które mają trudności z poruszaniem się.  

Do czego jest zobowiązany deweloper? 

Osoby niepełnosprawne muszą bezpiecznie i komfortowo przemieszczać się po terenie osiedla. Ważne jest zapewnienie odpowiedniej nawierzchni i szerokości dróg. Istotna jest także odpowiednia szerokość ramp i ich stopień nachylenia, niskie progi, łagodne zjazdy z chodników, podjazdy do klatek, ruchome platformy oraz odpowiednio szeroka winda w budynku i szeroka strefa wejściowa.  

Ponadto deweloper musi pamiętać o specjalnych miejscach postojowych dla osób niepełnosprawnych (o odpowiedniej wielkości i usytuowaniu). Znaczące jest także rozmieszczenie takich elementów jak włączniki świateł, domofony, skrzynki na listy na właściwej wysokości i ze swobodnym dostępem. Strefa rekreacji mieszkańców, w tym mała architektura osiedla tj. kosze i ławki, powinny także uwzględniać potrzeby osób niepełnosprawnych. 

Najczęściej mieszkania dla niepełnosprawnych znajdują się na pierwszej kondygnacji, gdyż taki wymóg określony jest w przepisach. Jednak coraz częściej można się spotkać z dostępnością na każdym piętrze, dzięki odpowiednio usytuowanej i specjalnie dostosowanej windzie. Osoba niepełnosprawna nie jest ograniczona jedyne do mieszkań na parterze, ale sama może zdecydować, na jakim piętrze chce mieszkać.  

Jakie są zauważalne trendy w budownictwie dostosowanym do potrzeb niepełnosprawnych?  

Z jednej strony zauważalny jest wzrost odpowiedzialnego projektowania i dbania o to, aby każdy miał równy dostęp i mógł swobodnie się poruszać w miejscu zamieszkania. Pojawiają się deweloperzy, którzy rzetelnie podchodzą do tego zadania. Coraz więcej ofert z mieszkaniami dostosowanymi do osób niepełnosprawnych pojawia się na rynku. Niektórzy deweloperzy stosują praktykę indywidualnego określenia preferencji, dzięki czemu jeszcze na etapie budowania można dostosować układ pomieszczeń i dogodne szerokości. Na rynku dostępne są także gotowe pakiety wykończeniowe oferujące między innymi nie tylko odpowiedni rozkład mebli, ale także styl całego wnętrza.  

Z drugiej zaś strony nadal jest wielu deweloperów, którzy ograniczają się jedynie do tego, co narzucają przepisy budowlane. Prostym przykładem jest określenie szerokości drzwi. W przepisach prawnych jest zapisane, aby wynosiły one minimum 90 cm szerokości. W wielu nowo powstających budynkach są one właśnie takich wymiarów, mimo, że z praktycznego punktu widzenia najwygodniejsze w użytkowaniu, przez osoby poruszających się na wózkach, są drzwi o szerokości 110 cm. 

Należy także pamiętać, aby na nowopowstające mieszkania dla osób niepełnosprawnych i całe osiedla spojrzeć także z szerszej perspektywy i sprawdzić, czy są dobrze skomunikowane z resztą miasta – czy są w pobliżu przystanki komunikacji miejskiej i czy są one dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, czy zapewnione są odpowiednie ciągi komunikacyjne, budynki użyteczności publicznej (urzędy, szkoły, ośrodki zdrowia, domy kultury, biblioteki itp.), a także sklepy zapewniające swobodny dostęp. Istotne jest, aby takie mieszkania sprzyjały integracji i inkluzji społeczno-kulturalnej. 

O czym należy pamiętać, urządzając wnętrza dla osoby niepełnosprawnej 

  
Aranżacja wnętrza osób niepełnosprawnych musi brać pod uwagę rodzaj niepełnosprawności i indywidualne potrzeby każdego mieszkańca. Najważniejszym elementem jest urządzenie wnętrza według upodobań i gustów osoby, która ma tam zamieszkać. Nie należy zapominać o tym, żeby stworzyć dom, w którym osoby z niepełnosprawnością będą czuły się u siebie. Warto skorzystać, w miarę możliwości, z wielu udogodnień, które ułatwiają codzienne funkcjonowanie w mieszkaniu. Na pewno istotną rzeczą jest pozbycie się progów i stopni, zamontowanie odpowiednich uchwytów w łazience. Włączniki świateł, domofon, blaty kuchenne i robocze powinny znajdować się na optymalnej wysokości. Kabina prysznicowa powinna mieć minimum 1,5 m szerokości i 2,5 m kw powierzchni, najlepiej bez brodzika i z możliwością umieszczenia stołka do kąpieli. Właściwe rozmieszczenie szafek, meble na nóżkach, aby umożliwić podjechanie i niestawianie zbędnych przedmiotów czy mebli w korytarzach, przedsionkach i innych ciągach komunikacyjnych – to tylko kilka przydatnych wskazówek. Należy pamiętać, że wszystkie przedmioty, do których osoba poruszająca się na wózku musi mieć dostęp, powinny być umieszczone w zakresie 40-150 cm nad podłogą. Dla osób z dysfunkcją wzroku bardzo ważne jest odpowiednie oświetlenie, zarówno możliwość zmiany natężenie i koloru światła, jak również dodatkowe punkty doświetlające np. blat roboczy w kuchni, mają bardzo duże znaczenie. Ponadto wykorzystanie kontrastu i koloru m.in. w doborze szafek, wyposażenia i sprzętów kuchennych, może znacznie ułatwić funkcjonowanie osobom niedowidzącym.  

Coraz więcej jest także nowoczesnych rozwiązań, które w łatwy sposób poprawią jakość funkcjonowania w mieszkaniu. Można tu wspomnieć na przykład o urządzeniu ułatwiającym otwieranie okien, drzwiach ze specjalnymi uchwytami zamiast klamek, wysuwanych półkach z szafy, elektrycznie opuszczanych szafkach, włączaniu i wyłączaniu urządzeń elektrycznych i oświetlenia za pomocą aplikacji w telefonie. Osoby niedosłyszące mogą korzystać ze specjalnego czujnika, który zamienia dźwięk np. dzwoniącego domofonu na sygnał świetlny. Z roku na rok takich nowoczesnych rozwiązań jest coraz więcej i są coraz bardziej powszechne. 
 

Dofinansowanie na likwidację barier w mieszkaniu 

Istnieje możliwość częściowego zwrotu kosztów poniesionych na likwidację barier w mieszkaniu. Narodowy Fundusz Zdrowia dopłaca głównie do zakupów sprzętów rehabilitacyjnych. Natomiast można skorzystać z innych źródeł finansowania: 

  1. Dofinansowanie w wysokości do 95% na likwidację barier architektonicznych i przystosowaniu mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej (m.in. niezbędne prace remontowo-budowlane, specjalnych wind, zakup i montaż “schodołazów”). 
  2. Dofinansowanie w wysokości do 95% ma likwidację barier technicznych (np. zakup ramp, podnośnika sufitowego, łózka rehabilitacyjnego, urządzeń pomagających pokonywanie przeszkód technicznych osób niepełnosprawnym w codziennym funkcjonowaniu).  
  3. Dofinansowanie do zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. 

Takie wsparcie finansowe osoby niepełnosprawne mogą otrzymać z programów Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie lub Miejskich/Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej.  Programy te finansowane są przede wszystkim z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. 

Warto jednak zdawać sobie sprawę, że czasami niewielkie zmiany, takie jak kupno biurka z regulowaną wysokością blatu albo przestawienie mebli w pokoju, może poprawić jakość funkcjonowania w życiu codziennym. Szukanie jednak nowoczesnych rozwiązań zwiększa realnie samodzielność i komfort. Przy adaptacji mieszkania przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę potrzeby osób, których te zmiany dotyczą. To tak naprawdę osoby niepełnosprawne same w większości przypadków mogą określić, jakie rozwiązanie będzie dla nich najlepsze i najbardziej odpowiednie. Bo stworzenie swobodnej, samodzielnej i bezpiecznej przestrzeni to duży krok do “życia bez barier”.  

Agata Żuławnik, Redaktor Bloga Work 4 Life, wolontariusz 

Źródła:
Ustawa z 7 lipca 1994 roku o prawie budowlanym
Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
www.wcpr.pl
www.pfron.org.pl/

Previous Obóz godności: Rewolucja w życiu niepełnosprawnych – portret ludzi walczących o normalne życie.

Leave Your Comment