Kim jest trener pracy i jaką rolę odgrywa w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych?

Praca dla osób niepełnosprawnych jest jednym z ważniejszych instrumentów rehabilitacji i integracji społecznej. Wpływa na zwiększenie niezależności finansowej, aktywności społecznej, poczucia własnej wartości, czyli na ogólny dobrostan psychiczno-społeczny człowieka.

Każdy człowiek w Polsce, również z niepełnosprawnością, posiada prawo do pracy i gwarantuje to Konstytucja RP. Również w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych z 1997 roku zostało wskazane, że osoby niepełnosprawne mają prawo do „(…) pracy na otwartym rynku pracy zgodnie z kwalifikacjami, wykształceniem i możliwościami oraz korzystania z doradztwa zawodowego i pośrednictwa, a gdy niepełnosprawność i stan zdrowia tego wymaga – prawo do pracy w warunkach dostosowanych do potrzeb niepełnosprawności”. Mimo to nadal osoby z niepełnosprawnością nie korzystają, w tak dużym stopniu jak osoby pełnosprawne, z możliwości zatrudnienia na rynku pracy.

Aby wyjść naprzeciw konkretnym potrzebom osób niepełnosprawnych dotyczących pracy, zaczęto w Polsce wprowadzać zatrudnienie wspomagane.

Jest to stosunkowo nowy model wspierania na rynku pracy. Został on wprowadzony w Stanach Zjednoczonych w latach 70. XX wieku. Jego pozytywne rezultaty wpłynęły na rozpowszechnienie się także w Europie. W 2005 roku powstała definicja stworzona przez Europejską Unię Zatrudnienia Wspomaganego: „Zapewnianie wsparcia osobom niepełnosprawnym oraz innym grupom zagrożonym wykluczeniem w uzyskaniu i utrzymaniu płatnego zatrudnienia na otwartym rynku pracy”.

Metoda ta opiera się na trzech głównych założenia:

  1. Praca wykonywana jest na otwartym rynku pracy na takich samych warunkach jak inni pracownicy zatrudnieni na takich samych stanowiskach;
  2. Osoba zatrudniona otrzymuje wynagrodzenie współmierne do wykonanej pracy;
  3. Osobie zatrudnionej oraz pracodawcy przysługuje wsparcie w zależności od indywidualnych potrzeb.

Rolą trenera pracy jest pomoc w reintegracji społeczno-zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w tym osób z niepełnosprawnością opierając się na powyższych założeniach. Jest to  zadanie wieloetapowe:

  1. Stworzenie profilu zawodowego- trener pracy wraz z klientem (osobą z niepełnosprawnością szukającą zatrudnienia) tworzą plan działania związany z aktywizacją zawodową, biorąc pod uwagę możliwości, kwalifikacje, potrzeby, zainteresowania, predyspozycje i inne mocne strony osoby niepełnosprawnej. 
  2. Poszukiwanie zatrudnienia– trener pracy pomaga znaleźć odpowiednie miejsce pracy. Najważniejsze na tym etapie jest dopasowanie potrzeb klienta do wymagań pracodawcy. Wspólnie z osobą poszukującą zatrudnienia oraz przyszłym pracodawcą ustalają odpowiednie stanowisko, zakres obowiązków, wymiar czasu pracy, biorąc pod uwagę zarówno kwalifikacje i możliwości osoby niepełnosprawnej, jak i potrzeby zatrudniającego.
  3. Wsparcie w miejscu pracy– jest to najważniejszy etap w pracy trenera. Wprowadzenie klienta w nowe środowisko, pomoc we wdrożeniu się w obowiązki, rozwiązywanie bieżących problemów zarówno osoby zatrudnionej jak i pracodawcy. Rodzaj wsparcia i jego wymiar jest dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości klienta.
  4. Monitorowanie klienta na rynku pracy– trener pracy przez dłuższy okres czasu monitoruje działania osoby zatrudnionej, wspiera go w utrzymaniu pracy i dalszym rozwoju zawodowym. Ma z nim systematyczny kontakt i jest gotowy służyć pomocą, wspierać w sytuacjach trudniejszych i dążyć do samostanowienia klienta o jego dalszym rozwoju zawodowym.

Trener pracy ma za zadanie  odpowiednio aktywizować, wspierać, motywować klienta i stworzyć mu takie warunki, aby klient mógł samodzielnie decydować o swojej ścieżce zawodowej i aby uwierzył w swój potencjał oraz sprawczość. W swojej pracy bierze pod uwagę wszystkie aspekty życia klienta: nie tylko pracę i wykształcenie, ale także relacje z rodziną i znajomymi, zainteresowania i czas wolny. Stają się one integralną częścią tworzenia planu działania zawodowego. Aby trener pracy mógł spojrzeć na swojego klienta całościowo, jest w stałej współpracy z psychologiem, pośrednikiem pracy, pracownikiem socjalnym i pracodawcą. Dzięki temu otrzymuje pełen obraz sytuacji i jest w stanie zindywidualizować wsparcie odpowiednio do potrzeb klienta i wymagań środowiska.

Podstawowymi zasadami, jakimi kieruje się trener pracy, są:

indywidualne podejście – każdy człowiek jest wyjątkowy i ma pewien potencjał, który należy odpowiednio wykorzystać. Każdy ma swoje własne doświadczenia życiowe, uwarunkowania, zainteresowania i dlatego do każdego klienta należy podejść w odpowiedni sposób.

partnerski stosunek do klienta – trener pracy traktuje klienta jako osobę która może decydować o swoich wyborach;

kompleksowość działań, interdyscyplinarność – daje możliwość spojrzenia na sytuację wielowymiarowo i dzięki temu lepiej można dostosować rodzaj wsparcia;

szacunek – działania trenera pracy powinny zawsze umacniać poczucie własnej wartości i godności klienta;

wspieranie samostanowienia klienta – poprzez skupianie się głównie na mocnych stronach klienta i jego możliwościach, rozwija się u niego świadomość dokonywania wyborów zgodnie z własnymi preferencjami i świadomością konsekwencji tych decyzji. Trener pracy dąży do tego, aby klient sam mógł dokonywać wyborów i tworzyć własne plany zawodowe, biorąc pod uwagę nie tylko zainteresowania i preferencje, ale także osobiste uwarunkowania i dostępne możliwości.

Sami trenerzy pracy, pracujący w jednym z warszawskich stowarzyszeń, mówią, że najważniejsze w ich pracy jest indywidualne podejście do każdego z podopiecznych, cierpliwość i świadomość, że każdy robi postępy w swoim tempie.

– Ważne jest zaoferowanie takiego wsparcia, jakie jest niezbędne i ma ono wymiar indywidualny. Czasem dotyczy to wzmocnienia wiary w siebie i sprawczości danego klienta, czasem wystarczy towarzyszenie, pomoc w przygotowaniu do kontaktu z pracodawcą i rozpoczęciu pracy. Bardzo ważne jest także dalsze wsparcie i jest związane z realizacją konkretnych obowiązków, pomocą w planowaniu i organizacji pracy. Często także pomagam wyjaśniać pojawiające się wątpliwości, dotyczące zakresu obowiązków lub trudności w kontaktach z przełożonymi czy współpracownikami. Istotne też jest wzmacnianie wytrwałości w utrzymaniu zatrudnienia  – dzieli się swoimi spostrzeżeniami jeden z trenerów pracy.

Trenerzy pracy, zapytani o to, czy pracodawcy są otwarci na taki rodzaj wsparcia, odpowiadają, że podejście firm jest bardzo różne. Są tacy pracodawcy, którzy dostrzegają korzyści oferowanego wsparcia i chętnie nawiązują współpracę, ale zdarzają się też tacy, którzy nie chcą się zgodzić na obecność dodatkowej osoby. Wtedy trener pracy jest w stałym kontakcie ze swoim klientem i udziela mu pomocy w miarę potrzeb poza miejscem zatrudnienia. Zdarzają się także sytuacje, kiedy to przedsiębiorstwa mają wiele obaw przed zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej i często nie chcą podjąć się współpracy. Trenerzy pracy zwracają uwagę, że w czasie pandemii pojawiły się trudności związane z wprowadzeniem obostrzeń.

– Część pracodawców informuje o wprowadzonych zasadach, ograniczających możliwość bezpośrednich kontaktów w większej grupie osób – informuje trener pracy.  

Inny problem związany jest z tym, że osoby niepełnosprawne często unikają spotkań na żywo. Jest to oczywiście zrozumiałe dla trenerów, ale też wpływa to na jakość udzielanego wsparcia i utrudnia budowanie zawodowych relacji.

– Ofert pracy w konkretnych branżach jest mniej, ludzie są bardziej zestresowani, a przez to mniej otwarci – także pracodawcy – zwraca na to uwagę inny trener.

Zapytani o to co jest najtrudniejsze w ich pracy, odpowiadają, że są to trudności w komunikacji i współpracy i problemy, które pojawiają się mimo zaangażowania i włożonego wysiłku. Jednak mimo wielu wyzwań, które stają im na drodze, są pozytywnie nastawieni do działania i starają się większą wagę przykładać do drobnych sukcesów i to z nich czerpią siłę do dalszej pracy.

– Motywację do działania dają sukcesy wspieranych osób, podjęcie i utrzymanie przez nie zatrudnienia, radość z podjęcia pracy, pozytywne opinie pracodawców, dobra współpraca i satysfakcja z powodu rozwiązywania pojawiających się trudności i rozwiązania problemów – dodaje na zakończenie trener pracy.

Rola trenera pracy niesie ze sobą wiele pozytywnych rezultatów, a ich praca jest coraz bardziej cenna dla reintegracji społeczno-zawodowej  osób wykluczanych społecznie. Dla osób niepełnosprawnych wsparcie trenera pracy jest nieocenione, zarówno pod kątem pomocy w pokonywaniu barier architektonicznych, doboru obowiązków i przystosowania miejsca pracy, jak i tych na poziomie społeczno-psychologicznym. Trenerzy pracy nie tylko wspierają w znalezieniu swojej ścieżki zawodowej klientom, ale także zmieniają postrzeganie osób niepełnosprawnych na rynku pracy i łamią liczne stereotypy z tym związane.

Agata Żuławnik, Redaktor Bloga Work 4 Life, wolontariusz

Źródła:

  1. Cytowska B., Wołowicz-Ruszkowska A., Trener pracy dokument uwzględniający wiedzę zastaną na temat funkcjonowania trenera pracy, na podstawie polskich i zagranicznych opracowań. Warszawa 2013 https://www.pfron.org.pl/fileadmin/Publikacje_UE/Trener_pracy/6093_dokument_uwzgledniajacy_wiedze.pdf
  2. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych z dn. 1 sierpnia 1997 roku, art.1 pkt 6.
  3. Polska Federacja Zatrudnienia Wspomaganego, http://pfzw.pl/o-zatrudnieniu-wspomaganym/
  4. Sosnowski M. Trener pracy (w.) Górak A., Sosnowski M., Wowra I., Flak B., Nowatorskie instrumenty w pracy z klientami pomocy społecznej. Wrocław 2011, http://superwizor.nazwa.pl/poradnictwo_org/wp-content/uploads/2016/02/Trener-pracy-rozdzia%C5%82.pdf
Poprzedni Niepełnosprawność w życiu codziennym

Zostaw komentarz