Nowe technologie a wsparcie osób z niepełnosprawnością ruchową

Osoby z niepełnosprawnością ruchową to bardzo zróżnicowana grupa pod względem zarówno przyczyny niepełnosprawności, jak i stopnia funkcjonowania w życiu codziennym. Ograniczenia sprawności mogą wynikać z choroby lub wypadku. Przyczyną może być uszkodzenie mózgu, schorzenia, zniekształcenia lub uszkodzenia układu nerwowego, kostnego lub mięśniowego. Do tej grupy zaliczamy więc osoby poruszające się na wózku, o kulach, chorujące m.in. na stwardnienie rozsiane, zwyrodnieni stawów czy kręgosłupa, a także takie, które używają protez np. kończyny dolnej lub górnej. Tym samym funkcjonowanie osób w tej grupie nie jest jednakowe. Znajdują się tu zarówno osoby z niedużymi deficytami, które samodzielnie się poruszają i dobrze radzą sobie samodzielnie w życiu codziennym, ale są też takie osoby, które są całkowicie niesprawne i potrzebują stałego wsparcia innych w funkcjonowaniu. Ze względu na zróżnicowanie grupy, może występować bardzo wiele różnych zaburzeń m.in. trudności z wykonywaniem ruchów celowych, zaburzenia koordynacji ruchowej, trudności w poruszaniu się, problemy z chwytem precyzyjnym, zaburzenia integracji sensorycznej, współruchy, zaburzenia motoryczne mowy, zaburzenia dotyki i czucia czy też problemy z orientacją przestrzenną.

Im bardziej zróżnicowana jest grupa, tym bardziej należy szukać rozwiązań zindywidualizowanych i takich, które odpowiadają na konkretne trudności w funkcjonowaniu osób niepełnosprawnych ruchowo.

Jak ułatwić poruszanie się osobie niepełnosprawnej?

Zapewne największą przeszkodą osób niepełnosprawnych ruchowo w codziennym funkcjonowaniu są bariery związane z przemieszczaniem się, pokonywaniem przeszkód architektonicznych. Na szczęście na rynku coraz więcej jest dostępnych nowoczesnych sprzętów, które mają niwelować te ograniczenia.

Został opracowany przez Deana Kamena elektryczny wózek inwalidzki iBot, który dzięki swojej unikalnej konstrukcji, potrafi wspinać się po schodach, pokonywać krawężniki i wysokie stopnie, czy też podłoże takie jak piasek, śnieg, żwir, kamieniste tereny. Potrafi również się pionizować i utrzymać równowagę. Dzięki czemu osoba korzystająca z wózka może np. swobodnie rozmawiać z inną osobą twarzą w twarz lub wyciągnąć coś z szafki zawieszonej pod sufitem. Wózek ten daje wiele możliwości. W 2016 roku przy współpracy Toyoty i DEKA zaczęto produkcję tego sprzętu, a od 2019 roku został on wprowadzony na rynek. Taki sprzęt umożliwia swobodę w poruszaniu się i funkcjonowaniu, a przede wszystkim daje dużą niezależność.

Kolejnym nowoczesnym urządzeniem, które staję się coraz bardziej popularne, a jego wykorzystanie przynosi niesamowite efekty to egzoszkielet. Jest to bioniczny szkielet, w którym umieszcza się pacjenta, a dzięki niemu rehabilitowana osoba może poruszać się i uczyć prawidłowego wzorca chodu. Urządzenie to złożone jest z metalowej ramy i siłowników zamontowanych przy stawach kolanowych i biodrowych. Dodatkowo posiada także plecak, w którym znajduje się jego zasilanie. Egzoszkielet pomaga pacjentowi siadać i wstawać z krzesła, a przede wszystkim umożliwia prawidłowe przenoszenie obciążenia na nogach podczas chodzenia. Jest to ćwiczenie chodzenia, jak najbardziej zbliżone do naturalnego wzorca. Na rynku istnieje już wiele firm produkujących takie urządzenia. Różnią się między sobą chociażby wagą lub sposobem sterowania. W niektórych można poruszać egzoszkieletem za pomocą joysticka, w innych zaś głosowo lub komputerowo, a w jeszcze innych za pomocą fal mózgowych czy też z zastosowaniem czujników na skórze. W Polsce można z nich korzystać między innymi podczas rehabilitacji ludzi z zaburzeniami funkcji chodu powstałymi m.in. z powodu urazu rdzenia kręgowego, dystrofii, udaru mózgu, stwardnienia rozsianego, mózgowego porażenia dziecięcego, przebytych urazów czaszkowo-mózgowych, neuroboleriozy. Efekty takiej rehabilitacji są widoczne u niektórych pacjentów już po kilku sesjach i są naprawdę zdumiewające. Przede wszystkim jednak egzoszkielet daje możliwość stania na własnych nogach i prawidłowego poruszania się osobom z niedowładem nóg.

Klawiatura Clevy

Warto także wspomnieć o wielokrotnie nagradzanym UNAwheel, określanym jako e-monocykl. Podłącza się go do wózka inwalidzkiego, zmieniając w elektryczny pojazd podobny do gokardu. Urządzenie posiada regulowaną kierownicę i akumulator. Prosty montaż sprawia i kompatybilność z większością wózków inwalidzkich sprawia, że jest to uniwersalne rozwiązanie dające dużą mobilność osobom niepełnosprawnym. UNAwheel był wielokrotnie nagradzany, między innymi w 2021 roku uzyskał nagrodę iF Design Award.

Podobną konstrukcję opracował Indyjski Instytut Technologiczny w Madrasie. Zmotoryzowany wózek inwalidzki o nazwie „NeoBolt” ma na celu pomoc osbom niepełnosprawnym w pokonywaniu tras nie tylko po drogach, lecz także po nierównym terenie. Jego montaż jest szybko i łatwy, użytkownik może samodzielnie przypiąć przednią hulajnogę do wózka inwalidzkiego. „NeoBolt” posiada boczną blokadę wywrotu, cyfrową deskę rozdzielczą, hamulec, światła boczne, baterię litowo-jonową i może osiągać prędkością do 25 km/h. Ten wyjątkowy pojazd, przypominający nieco motocykl, może pokonywać strome wzgórza, a także przejechać przez nierówną i dziurawą nawierzchnię. Daje wiele możliwości podróżowania, gdyż na naładowanej baterii przebędzie trasę ok. 25 km, a całkowity czas ładowania akumulatora wynosi 4 godziny.

Z roku na roku wynalazcy i projektanci coraz częściej szukają innowacyjnych rozwiązań, aby poprawić jakość życia osób niepełnosprawnych. Powstaje nie tylko coraz więcej innowacyjnych wózków inwalidzkich i tym samym bardziej funkcjonalnych. Skonstruowano protezę nogi, która rośnie razem z dzieckiem, a także niezmiernie precyzyjną i funkcjonalną protezę przedramienia (DEKA), dzięki której można obrać winogrono. Użytkownik otrzymuje informację zwrotną za pomocą wibracji o poziomie siły chwytu. Polskim akcentem jest dzieło specjalistów z Instytutu Transportu Samochodowego – rower dla niepełnosprawnych, który się nie wywraca. Jak mówi prof. Piotr Ślęzak, dyrektor ITS, pojazd jest wersją pośrednią między rowerem, a trójkołowcem. Jedzie się nim jak na klasycznym rowerze, a stabilizuje się, zwłaszcza przy zatrzymywaniu, jak pojazd trójkołowy. Dodatkowo ciało znajduje się w stabilnej pozycji, a same siedzisko jest bardzo wygodne i komfortowe.

Pomoc w nowoczesnej komunikacji osobom niepełnosprawnym ruchowo

Osoby, które mają trudności w poruszaniu dłońmi, nie posiadają kończyn górnych lub są sparaliżowane z wiadomych względów nie mogą swobodnie korzystać z komputera, tableta czy smartfonu. Jednak jest coraz więcej

możliwości przystosowania tych nowoczesnych urządzeń do potrzeb osób z niepełną sprawnością ruchową. Czasami wystarczy klawiatura ekranowa, czasami zamiast tradycyjnej myszki komputerowej, można wykorzystać joysticki, trackballe, track pady i inne tego typu urządzenia. Niektóre z tych urządzeń (trackball) posiadają tryb „przeciwstrząsowy”, dzięki czemu osoby, które doświadczają drżenia rąk lub nagłych spazm, nadal mogą precyzyjnie sterować ruchem kursora. Do obsługi niektórych wystarczy tylko możliwość poruszania jednym palcem. Na rynku dostępne są joysticki z dużymi gałkami, a nawet takie, które montuje się przy twarzy i obsługuje się je ruchami żuchwy.

Również osoby, które mają sparaliżowaną większą część ciała mają możliwość posługiwać się komputerem. Przykładem może być myszka żyroskopowa (np. Quha Zono), którą obsługuje się za pomocą ruchów głowy albo nogi czy ręki.

Happ100 Sip and Puff zaś obsługuje się samym oddechem. Kontroler zakłada się na głowę, a jego końcówkę w kształcie rurki wkłada się do ust. Działanie wykonane na komputerze jest zależne od długości i siły podmuchu. Urządzenie może być zarówno wykorzystywane jako klawiatura i myszka jednocześnie.

Twórcy technologii nie zapomnieli także o ułatwieniach w korzystaniu ze smartfonów i tabletów. W tym wypadku znajdzie się także kilka innowacyjnych rozwiązań. Osoby, które mają zaburzone funkcje motoryczne lub są sparaliżowane, mogą także korzystać ze smartfona, m.in. dzięki Sesame Phone. Jest to zupełnie bezdotykowy telefon, który jest sterowany za pomocą głosu i ruchów głowy. W taki sposób osoby niepełnosprawne z powodzeniem mogą pisać SMS-y, korzystać z portali społecznościowych, a nawet grać w gry.

Na rynku pojawia się coraz więcej urządzeń, które umożliwiają obsługę komputera za pomocą wzroku. Mogą zastępować zarówno myszkę jak i klawiaturę. Dla wielu osób sterowanie wzrokiem jest najszybszym i najbardziej ergonomicznym sposobem obsługi komputera. Przykładowym urządzeniem, które dostępne jest na polskim rynku jest Tobii PCEye Mini. Dzięki niemu osoby niepełnosprawne mogą bez problemu obsługiwać internet, korzystać z edytorów tekstów czy też arkuszy kalkulacyjnych, obsługiwać gry czy łączyć się z innymi osobami przez komunikatory wideo.

Brain-Computer Interfaces (BCI), czyli interfejsy mózg-komputer są urządzeniami komunikacyjnymi, które pozyskują sygnały wytwarzane przez mózg i przekształcają je w sygnały elektryczne. Sygnały te wykorzystywane są do sterowania systemami operacyjnymi i nawigacyjnymi urządzeń m.in.

komputerów. Przykładem takiego BCI jest Brainfingers – opaska, która potrafi odczytać sygnały elektryczne podczas aktywności mózgu, z ruchów mięśni twarzy i gałek ocznych, a następnie zostają uruchamiane poszczególne funkcje klawiatury.

Jeszcze bardziej technologicznie ulepszonym i innowacyjnym urządzeniem jest Cognixion ONE. Jest całkowicie bezprzewodowe, mobilne i daje niezwykłą możliwość korzystania ze świata osobom, które do tej pory miały ograniczone możliwości komunikowania się. Urządzenie, które wyglądem przypomina okulary gogle 3D, pozwala sterować domową automatyką, muzyką, grami, korzystać z internetu, wirtualnego asystenta AI i wszystkich usług dostępnych w chmurze. Przede wszystkim jednak potrafi generować mowę na podstawie fal mózgowych, a myśl nie tylko jest słyszalna, ale także wyświetla się na lustrzanym obiektywie. Użytkownik zostanie zrozumiany nawet w głośnym otoczeniu, a jeśli potrzebuje prywatnej rozmowy, to jest możliwość wyłączenia dźwięku i korzystania tylko z wyświetlacza.

Świat nowych technologii otwiera nowe możliwości. Szczególnie jest to istotne dla osób niepełnosprawnych, którzy nie mogą w pełni korzystać z życia, a ich funkcjonowanie w pewnych obszarach jest ograniczone. Dzięki nowoczesnym urządzeniom, osoby te mogą swobodnie komunikować się z najbliższymi, poznawać nowych ludzi i nowe miejsca, a przy tym mogą czuć się bardziej niezależnie. Niestety nadal ceny takich ułatwień są bardzo wysokie, a dostępność ich na polskim rynku jest bardzo ograniczona, niektóre rozwiązania są nadal w fazach testów. Pomimo tego, pojawia się wielka nadzieja, że z roku na rok będzie coraz więcej wspierających technologii dla osób niepełnosprawnych i tym samym ich dostępność będzie dużo większa, a jakość życia osób z ograniczoną sprawnością znacząco wzrośnie.

Agata Żuławnik, Redaktor Bloga Work 4 Life, wolontariusz 

Źródła:


https://mobiusmobility.com/ https://www.poradnikzdrowie.pl/regeneracja/rehabilitacja/egzoszkielet-czym-jest-i-jak-dziala-egzoszkielet-aa-8nK2-JD8S-5kv9.html
https://www.forbes.pl/technologie/technologie-w-sluzbie-niepelnosprawnym/wcqngvk#articleGallery
https://www.inceptivemind.com/neobolt-india-first-indigenous-motorized-wheelchair-vehicle/20737/
https://www.inceptivemind.com/neobolt-india-first-indigenous-motorized-wheelchair-vehicle/20737/
https://www.yankodesign.com/2021/01/21/this-prosthetic-leg-grows-with-your-child/ https://www.forbes.pl/technologie/technologie-w-sluzbie-niepelnosprawnym/wcqngvk#articleGallery
https://gadzetomania.pl/61865,rower-dla-niepelnosprawnych-nigdy-nie-powinien-sie-wywrocic-stworzyli-go-polacy
https://puczynski.gadzetomania.pl/58529,myszki-i-inne-kontrolery-dla-niepelnosprawnych https://www.harpo.com.pl/sklep/sprzet-wspomagajacy-komunikacje/urzadzenia-do-sterowania-wzrokiem/pceye-mini-access/
https://one.cognixion.com/

Poprzedni Nowe technologie dla osób niewidomych i słabowidzących

Zostaw komentarz